İçinde yaşadığımız coğrafyanın köklerinde yatan olgulardan biri de Karya dili. Bugün, Karya dili, çok az çözülebilmiş olmasına karşın, Önasya’nın öz bir dili kabul ediliyor.

Karya’nın coğrafi sınırlarını ise belirlemek çok zor değil. 1923 tarihli bir atlastan [2] alınmış antik haritaya göre Karya, basit bir tanımla, kuzeyde Büyük Menderes ırmağının, güneyde Büyük Menderes ve Köyceğiz ırmaklarının toplama havzası ile, doğuda Akdağ ile ve batıda Ege denizi ile sınırlı bölge. Dikkatli bakınca, haritanın antik coğrafyanın haritası olduğunu görülüyor: Efes, Sinus Caystrius kıyısında bir sahil kentidir, Miletus ise Heraklea ad Latmos tersane kenti ile sonlanan ve bugün Bafa gölü haline gelmiş olan körfezin ağzında bir ticaret limanıdır.

Birinci tablo, Sami alfabesini, özellikle Fenike alfabesini, Grek alfabesini ve Anadolu alfabelerini karşılaştırıyor.

İkinci tablo ise Karya alfabesi ile sınırlı, ancak Karya alfabesinin çeşitlemelerini, özellikle Mısır’da kullanılan türevleri ile “anavatanda” kullanılan türevlerini karşılaştırıyor.
(bakınız: http://www.petrie.ucl.ac.uk/digital_egypt/saqqara/late/carian.html)

Karya dilinde beş sesli harf, kalabalık sayıda çift sesler, yani diftonglar, ve damaksal, palatal [n] ile [l] ses değerleri mevcutmuş. Hind-Avrupa dillerine yakışır biçimde hohlanmış, aspire birkaç sessiz harfi de mevcut: [kh], [th], [ph]. Bazı kaynaklara gore, Hititce’de “sesli”, yani ses tellerinin titreşmesine yolaçan  bazı sessizler, Karya dilinde seslerini kaybetmişlerdir, yani ses tellerinin titreşmeden telaffuz edildikleri sanılmaktadır. Başka bir deyimle [g]ler [k]ya, [b]ler [p]ye kaymışlar.

Karya dilinde, ismin iki cinsi vardı. Birinci cins dişi ve erkeği kendinde toplamıştı. Bunu, Almanca’daki der ve die’yi kendinde toplayan tek bir cinse benzetebiliriz. İsmin ikinci cinsi ise, tarafsızdı, yani Almanca’nın das’ı ile karşılaştırılabilirdi, her halde. İsim, Türkçe’mizde olduğu gibi çekim halleri alabiliyordu, ancak Türkçe’nin aksine, haller öntakılar ile belirleniyordu.

Bir tek örnek cümle bulabildim:

tuwanu st.esan kl iot.ulul slnkolp kovkove dans

Pek Saygıdeğer Iotulv adına düzenlenmiş bu kutsal yazıt, Kovkove tarafından buraya dikilmiştir.

İlk metin Karya dilinde ses değerlerini aktarmaktadır. l, [le] ses değerinin bir benzeridir.

Bilinmesi gereken bir husus daha var: O da, yaptığım taramada, köklerimizde yatan bu dilleri inceleyenler arasında bir tek Türk bilim müessesesine veya Türk bilim kişisinin ismine rastlayamış olmam. Hernekadar Karya dilinde nükteler yapmakla “muassır medeniyet” arasında ilk bakışta bir bağ gözükmeyebilirse de, genelde olduğu üzere bu ilk bakış çok yanıltıcıdır. Eğer Türkler olarak biz bugün çok çeşitli platformlarda ve hiç de hakketmediğimize inandığımız çeşitli şaibeler karşısında kendimizi savunur buluyor isek, bu, çok gerilerden başlayarak kendi gerçeklerimizi, kendi kültürümüzü, muhattaplarımızı ikna edebilecek seviyede vakıf olamamızdan kaynaklanmaktadır.

Karyalılar, dilleri ve yazıları… Önasya kültür mozaiğimizin parlak parçalarından bir diğeri...

Bazı kaynaklar:

http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/didact/idg/anat/angrschr.htm

http://indoeuro.bizland.com/project/glossary/cari.html

http://indoeuro.bizland.com/tree/anat/carian.html